ตุนอาหาร ตุนอะไรดี? รวมเช็กลิสต์อาหารแห้งที่ควรมีติดบ้าน เก็บได้นานไม่เสียของ

ช่วงนี้เปิดมือถือทีไรก็เจอแต่ข่าวน้ำท่วม ถนนสายหลักจมน้ำ รถเข้าซอยไม่ได้ ร้านสะดวกซื้อของหมดเกลี้ยงตั้งแต่บ่าย การตุนอาหาร จึงช่วยให้มีเสบียงพร้อมในวันที่ไม่สะดวกออกไปซื้อของ โดยควรเลือกอาหารที่เก็บได้นาน ไม่ต้องแช่เย็น และกินได้ง่าย แล้วควรตุนอะไรบ้าง? วันนี้เรารวมอาหารแห้งและอาหารสำรองที่ควรมีติดบ้าน พร้อมวิธีเก็บรักษามาฝากกันค่ะ 🌧️🥫 

การตุนอาหาร คือการเตรียมอาหาร น้ำดื่ม และของกินจำเป็นไว้ล่วงหน้า เพื่อให้สมาชิกในบ้านมีอาหารเพียงพอในวันที่ออกไปซื้อของไม่ได้ โดยเริ่มจากปริมาณสำหรับ 3 วัน และเพิ่มเป็น 7 วันตามความเหมาะสม

อาหารที่เหมาะสำหรับเก็บสำรองควรมีคุณสมบัติ 5 ข้อ ได้แก่

• เก็บได้นาน มีอายุเหลือเพียงพอก่อนถึงวันหมดอายุ
• ไม่ต้องแช่เย็น สามารถเก็บที่อุณหภูมิห้องได้ก่อนเปิด
• เตรียมง่าย กินได้ทันทีหรือใช้เพียงน้ำร้อน
• ให้สารอาหารหลากหลาย มีทั้งคาร์โบไฮเดรต โปรตีน ไขมัน และใยอาหาร
• เป็นของที่กินจริง สามารถหยิบมากินในชีวิตประจำวันและซื้อใหม่มาเติมได้

อาหารที่ควรตุนแบ่งได้เป็น 8 กลุ่ม ได้แก่ น้ำดื่ม อาหารพร้อมกิน อาหารกระป๋อง ข้าวและเส้น ธัญพืช โปรตีนเก็บได้นาน นมและเครื่องดื่ม รวมถึงเครื่องปรุงพื้นฐาน

ถ้าที่บ้านไม่มีเตาพกพาหรือมีโอกาสเกิดไฟดับ ควรให้อาหารอย่างน้อยบางส่วนเป็นชนิดที่เปิดแล้วกินได้ทันที อย่าตุนข้าวสาร เส้นแห้ง หรืออาหารที่ต้องปรุงทั้งหมด เพราะอาจนำมากินไม่ได้ในเวลาจำเป็น

สำหรับคนที่ต้องการหยิบรายการไปซื้อได้เลย อาหารแห้งที่ควรมีติดบ้าน มีดังนี้

• ข้าวสารหรือข้าวพร้อมกิน
• บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป (แจกไอเดียเปลี่ยนรสชาติจำเจด้วย แชร์ไอเดียเมนู ยำมาม่า 4 สูตร จะทำกินเองหรือทำขายก็ปัง)
• เส้นหมี่หรือวุ้นเส้น
• โจ๊กหรือข้าวต้มกึ่งสำเร็จรูป
• ปลากระป๋องหรือทูน่าซอง (ถ้าเบื่อทานแบบเดิม ๆ แนะนำไอเดีย วิธีทำ ยำปลากระป๋อง งบน้อยอร่อยมาก เมนูยำของคนเดือนชนเดือน)
• ถั่วอบและเนยถั่ว
• ข้าวโอ๊ตหรือซีเรียล
• นม UHT หรือนมถั่วเหลือง
• แครกเกอร์หรือขนมปังกรอบ
• ผลไม้อบแห้ง
• น้ำพริกแห้งหรือน้ำพริกกระปุก
• เกลือ น้ำปลา ซีอิ๊ว และน้ำตาล

ไม่จำเป็นต้องซื้อครบทุกชนิด ให้เลือกจากพฤติกรรมการกินของคนในบ้าน เช่น ถ้าไม่มีใครดื่มนมก็ไม่ต้องซื้อจำนวนมาก หรือถ้ามีผู้สูงอายุควรเพิ่มอาหารอ่อนและอาหารที่เคี้ยวง่ายแทน

หลักเลือกอาหารสำรองมี 6 ข้อ คือ เลือกของที่กินเป็นประจำ ตรวจฉลาก เตรียมอาหารพร้อมกิน กระจายประเภทสารอาหาร เลือกขนาดบรรจุให้เหมาะสม และคำนึงถึงอุปกรณ์ที่ต้องใช้

• เลือกจากสิ่งที่กินอยู่แล้ว อย่าซื้ออาหารเพียงเพราะราคาถูกหรือดูเหมือนเก็บได้นาน
• อ่านฉลากก่อนซื้อ ตรวจวันหมดอายุ วิธีเก็บ ส่วนประกอบ โซเดียม น้ำตาล และสารก่อภูมิแพ้
• มีอาหารพร้อมกิน เผื่อวันที่ไม่มีไฟฟ้า แก๊ส หรือน้ำสำหรับปรุงอาหาร
• เลือกให้หลากหลาย มีอาหารให้พลังงาน โปรตีน ไขมัน และผักผลไม้แปรรูปอย่างหลากหลาย
• เลือกบรรจุภัณฑ์ขนาดพอดี ซองเล็กกินหมดง่าย ส่วนแพ็กใหญ่ประหยัดกว่าแต่ต้องเก็บให้ดีหลังเปิด
• คิดถึงวิธีเปิดและวิธีปรุง อาหารกระป๋องควรมีฝาดึงหรือมีที่เปิดกระป๋อง ส่วนอาหารแห้งต้องมีน้ำและเตาพร้อมใช้

สำหรับอาหารกระป๋อง ควรเลือกกระป๋องที่สมบูรณ์ ไม่บุบ บวม รั่ว หรือขึ้นสนิม พร้อมตรวจวันผลิต วันหมดอายุ และรายละเอียดบนฉลากก่อนซื้อให้แน่ใจ ซึ่งถ้าใครยังสับสนเรื่องตัวย่อวันที่บนบรรจุภัณฑ์ สามารถอ่านเพิ่มเติมได้ที่ วิธีดู วันหมดอายุ EXP, MFG, BBE คืออะไร? และตัวย่อสินค้าที่ควรรู้!

วิธีเช็กง่าย ๆ ก่อนจ่ายเงินคือถามตัวเองว่า “ของชิ้นนี้กินกับอะไร และต้องใช้อะไรเตรียมบ้าง?” ถ้าตอบไม่ได้หรือไม่มีอุปกรณ์สำหรับทำ ก็ควรเลือกอาหารชนิดอื่นที่นำมาใช้จริงได้มากกว่า

ปริมาณอาหารสำรองควรคำนวณจากจำนวนคน จำนวนมื้อ และระยะเวลาที่ต้องการเตรียม โดยเริ่มจากอาหาร 3 มื้อต่อคนต่อวัน ให้เพียงพอประมาณ 3–7 วัน ตัวอย่างปริมาณเริ่มต้นสำหรับผู้ใหญ่ 1 คน ระยะเวลา 7 วัน มีดังนี้

* ปริมาณในตารางเป็นเพียงแนวทางเริ่มต้น ควรปรับตามอายุ สุขภาพ ความอยากอาหาร และพฤติกรรมการกินของแต่ละคน ไม่จำเป็นต้องจัดอาหารทุกมื้อเหมือนกัน แต่ควรมีตัวเลือกเพียงพอเพื่อไม่ให้ต้องกินอาหารประเภทเดียวซ้ำหลายวัน

สำหรับชุดรับมือเหตุฉุกเฉิน Ready.gov แนะนำให้สำรองน้ำประมาณ 1 แกลลอน หรือราว 3.8 ลิตรต่อคนต่อวัน สำหรับดื่มและสุขอนามัย โดยเตรียมให้เพียงพอหลายวัน

หากอาหารที่ตุนส่วนใหญ่ต้องเติมน้ำ เช่น ข้าวสาร โจ๊กซอง หรือบะหมี่กึ่งสำเร็จรูป ต้องเผื่อน้ำสำหรับปรุงอาหารเพิ่มด้วย บ้านที่มีเด็ก ผู้ป่วย หญิงตั้งครรภ์ หรือสัตว์เลี้ยงก็ควรปรับปริมาณน้ำให้ตรงกับความต้องการค่ะ

อาหารที่เหมาะกับการเก็บระยะยาวมักเป็นอาหารแห้ง อาหารกระป๋อง และอาหารในบรรจุภัณฑ์ปิดสนิท แต่อายุการเก็บของแต่ละยี่ห้อแตกต่างกัน จึงควรยึดวันที่และวิธีเก็บบนฉลากเป็นหลัก

ไม่ควรจำตัวเลขอายุการเก็บเพียงอย่างเดียว เพราะสูตรอาหาร บรรจุภัณฑ์ และอุณหภูมิที่จัดเก็บมีผลต่อคุณภาพทั้งหมด สินค้าที่เก็บผิดวิธีอาจเสียก่อนถึงวันหมดอายุได้ หากเปิดบรรจุภัณฑ์แล้ว ให้ทำตามคำแนะนำบนฉลากทันที เพราะอาหารบางชนิดเก็บที่อุณหภูมิห้องได้เฉพาะก่อนเปิดเท่านั้น

วิธีเก็บอาหารสำรองให้ได้นานคือวางในบริเวณแห้งและเย็น ป้องกันแสงกับแมลง ยกของขึ้นจากพื้น แยกจากสารเคมี และหมุนเวียนด้วยระบบ FIFO

• เก็บในที่แห้งและไม่ร้อน หลีกเลี่ยงบริเวณใกล้เตา หน้าต่าง หรือจุดที่มีแดดส่อง
• ยกอาหารขึ้นจากพื้น ลดความเสี่ยงจากน้ำ ความชื้น และสัตว์รบกวน
• ใช้ภาชนะปิดสนิท เหมาะกับข้าวสาร เส้นแห้ง ซีเรียล และอาหารที่เปิดถุงแล้ว หรือถ้าอยากให้อาหารแห้งอยู่ได้นานขึ้น หมดปัญหาความชื้นและมอดแมลง แนะนำให้แบ่งเก็บเป็นมื้อเล็ก ๆ แล้วแพ็กด้วย เครื่องซีลสูญญากาศ จะช่วยยืดอายุเสบียงแถมประหยัดพื้นที่จัดเก็บได้เยอะมาก
• แยกจากสารเคมี ไม่วางอาหารใกล้น้ำยาทำความสะอาด ยาฆ่าแมลง หรือเชื้อเพลิง
• ใช้ระบบ FIFO First In, First Out หมายถึงซื้อก่อนให้นำออกมากินก่อน
• เขียนวันหมดอายุให้เห็นชัด เขียนเดือนและปีไว้ด้านหน้าบรรจุภัณฑ์หรือกล่องเก็บ
• ตรวจของทุก 1–3 เดือน นำอาหารใกล้หมดอายุมากินและซื้อใหม่เติมเท่าที่จำเป็น

อาหารที่ไม่เหมาะกับการตุน ได้แก่ ของที่ใกล้หมดอายุ ต้องแช่เย็นตลอดเวลา ต้องใช้น้ำหรือเชื้อเพลิงมาก บรรจุภัณฑ์ชำรุด และอาหารที่ไม่มีใครในบ้านกิน

• ของใกล้หมดอายุ แม้ราคาถูก แต่หมุนเวียนไม่ทันก็กลายเป็นของเสีย
• อาหารสดจำนวนมาก หากไฟดับหรือตู้เย็นเสีย อาหารอาจเน่าเร็ว
• อาหารที่ต้องปรุงหลายขั้นตอน ใช้น้ำ เชื้อเพลิง และเวลาเกินความจำเป็น
• ของเค็มหรือหวานจัดทั้งหมด กินต่อเนื่องหลายวันได้ยากและไม่หลากหลาย
• อาหารที่ไม่เคยลองกิน อาจไม่ถูกปากหรือพบภายหลังว่ามีส่วนประกอบที่แพ้
• บรรจุภัณฑ์บวม รั่ว หรือชำรุด มีความเสี่ยงต่อการปนเปื้อน แม้ยังไม่หมดอายุ
• แพ็กใหญ่เกินการใช้งาน เปิดแล้วกินไม่หมดและไม่มีตู้เย็นเก็บต่อ

ข้อมูลจาก MOPH อาหารที่สัมผัสน้ำท่วมมีความเสี่ยงปนเปื้อนเชื้อโรค สิ่งปฏิกูล และสารเคมี โดยทั่วไปควรทิ้งอาหารที่น้ำซึมผ่านบรรจุภัณฑ์ได้หรือไม่มั่นใจในความปลอดภัย กรมอนามัยแนะนำว่าอาหารที่สัมผัสน้ำท่วมควรทิ้งทันที เพราะน้ำท่วมอาจมีสิ่งปนเปื้อนที่ทำให้เกิดการเจ็บป่วย

อาหารที่ควรทิ้ง ได้แก่

• อาหารในกล่องกระดาษ ถุงกระดาษ หรือบรรจุภัณฑ์ที่น้ำซึมผ่านได้
• อาหารที่เปิดใช้แล้วและอยู่ใกล้น้ำท่วม
• บรรจุภัณฑ์แบบฝาเกลียว ฝาเปิดปิด หรือภาชนะที่ทำความสะอาดรอยต่อได้ไม่ทั่วถึง
• อาหารที่มีกลิ่น สี เนื้อสัมผัส หรือสภาพผิดปกติ
• กระป๋องที่บวม รั่ว เป็นสนิม หรือเสียหายบริเวณรอยต่อ

CDC ระบุว่าบรรจุภัณฑ์พลาสติก กระดาษ ผ้า รวมถึงภาชนะบางชนิดที่มีฝาหรือรอยต่อซับซ้อน ควรทิ้งหากสัมผัสน้ำท่วม เพราะไม่สามารถทำความสะอาดและฆ่าเชื้อได้อย่างมั่นใจ  อย่าชิมอาหารเพื่อตรวจว่าเสียหรือไม่ หากไม่แน่ใจให้ทิ้ง เพราะอาหารที่ไม่ปลอดภัยอาจดูและมีกลิ่นเป็นปกติได้ค่ะ

การตุนอาหารที่ดีไม่ใช่การซื้อของให้มากที่สุด แต่คือการเตรียมอาหารที่กินจริง เก็บได้นาน และเหมาะกับจำนวนสมาชิกในบ้าน เริ่มจากน้ำดื่ม อาหารพร้อมกิน อาหารกระป๋อง ข้าวและเส้น โปรตีนเก็บได้นาน นม UHT และเครื่องปรุงที่จำเป็น โดยเตรียมให้พอประมาณ 3–7 วันก่อน

เลือกอาหารแห้งที่ควรมีติดบ้านให้หลากหลาย ตรวจวันหมดอายุและสภาพบรรจุภัณฑ์ทุกครั้ง พร้อมเก็บอาหารสำรองในบริเวณแห้ง เย็น และพ้นแสงแดด จากนั้นใช้ระบบ FIFO ด้วยการนำของเก่ามากินก่อนและเติมของใหม่ไว้ด้านหลัง เพียงเท่านี้ก็มีของกินพร้อมใช้ในวันที่ฝนตกหนัก ออกไปซื้อของไม่ได้ หรือเกิดเหตุไม่คาดคิด โดยไม่ต้องซื้อจนล้นบ้านและไม่ปล่อยให้หมดอายุทิ้งค่ะ